فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

زندگی نیوز/لرستان بروجرد با دارا بودن تنوع بسیار بالا در رشته های صنایع دستی یکی از شهرهای فعال در این زمینه است.

این شهرستان سال ها در رشته های مختلف هنرهای سنتی و صنایع دستی سرآمد و شهره منطقه بوده و گستره صادرات صنایع دستی این شهرستان از مرزهای کشور نیز فراتر رفته، یکی از صنایع مشهور شهرستان فرش بافی است که در این راستا بر آن شدیم تا با یکی از کارشناسان فرش این شهر  به گفت وگو بپردازیم.

ندا دلفانی در پاسخ به سوال زندگی نیوز در مورد طرح های فرش مختص بروجرد، اظهار کرد: تاریخچه بافت قالی یا فرش تا آنجا که مشخص شده به هزاره پنجم و ششم پیش از میلاد در آسیای مرکزی برمی گردد قالی ایرانی پازیریک قدیمی ترین قالی دستبافت مربوط به ایران و در دوران هخامنشیان بافته شده و در سیبری کشف شده است  قالی بافی در سده 10 میلادی به وسیله مورها به اسپانیا شناسانده شد.

وی خاطرنشان کرد: نکته اینجا است که این هنر در ضمن اصالت و قدمت هر روز اقبال بیشتری را میان ملل و فرهنگ های مختلف پیدا می کند زیبایی طرح و نقش یکی از عوامل اصلی در ماندگاری هنر است که هنرمندان ایرانی با رعایت نکات زیبایی شناختی در متن و حاشیه فرش، فرش ایرانی را به اثری بی نظیر تبدیل کرده اند.

این کارشناس فرش اضافه کرد: ایرانیان همواره به استفاده از فرش های دستبافت در منازل خود رغبت نشان داده و سعی کرده اند با استفاده از این هنر بی نظیر زیبایی و گرمای بیشتری را به منازل خود ببخشند فرش های ایرانی انواع متفاوتی دارند که شناخت آنها به انتخاب درست و متناسب هنگام خرید کمک می کند.

دلفانی بیان کرد: فرش ایرانی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت بوده و ایرانیان از پیشگامان بافندگی فرش بوده اند که در طول زمان با دقت نظر، خلاقیت و سلیقه این هنر را به درجه ای از کمال رسانده اند که می توان از آن به عنوان معرف فرهنگ و هنر ایرانی یاد کرد. اولین شواهد مستند در مورد هنر ایرانیان در فرش بافی را می توان در متون چینی مربوط به ساسانیان (224_641م) جستجو کرد.

وی ادامه داد: قدیمی ترین فرش جهان قالی پازیریک نام دارد که در سال های 1326 تا 1328 خورشیدی توسط یک باستان شناس روس در گور یخ زده یکی از فرمانروایان سکایی کشف شد و به دلیل محل کشف آن در “دره پازیریک” روسیه، چنین نامگذاری شد در کنار این قالی اشیا باستانی دیگری نیز وجود داشت. این قالی از جنس پشم و به شکل مربعی است که هر ضلع آن یک متر و 98 سانتی متر طول دارد.

این کارشناس تصریح کرد: اگر بخواهیم دسته بندی کاملی از نقش فرش های ایرانی ارایه دهیم می توان آن ها را به طرح های آثار باستانی و اسلامی، شاه عباسی، اسلیمی، اقتباس شده، بندی، افشان، بته جقه، ترکمن، درختی، گل فرنگ، شکارگاهی، خشتی، ماهی، گلدانی، هندسی، محرمات، محرابی، تلفیقی و عشایری تقسیم کرد.

دلفانی یادآور شد: در استان لرستان طرح های هراتی و ریز ماهی و بته ای را در کنار طرح های دیگر باید جزو مهمترین و فراگیرترین طرح های این منطقه به شمار آورد. در منطقه بروجرد طرح ماهی جزو ریز نقش ترین طرح های استان است.

فرش چهاربره و علمدار بروجرد از گونه های قدیمی لرستان است

فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

وی با اشاره به طرح چهاربره، اظهار کرد: به این طرح زیبا در گویش محلی “چاروره” گفته می شود، از لحاظ موقعیت جغرافیایی روستای چهاربره در شمال بروجرد قرار گرفته و از لحاظ کیفیت در طرح، نقش و بافت در گروه تولیدات با کیفیت لرستان است.

این کارشناس خاطرنشان کرد: از نمونه بافت های این منطقه می توان به طرح “علمدار” اشاره کرد. فرش چهاربره و علمدار بروجرد از گونه های قدیمی لرستان بوده که در گذشته بافت آن از رونق خوبی برخوردار و این طرح واگیره ای است و در اولین نگاه تاثیر طرح هراتی را می توان در آن مشاهده کرد. در این طرح متن از موتیف های درشتی مانند گل لوتوس و برگ کنگری استفاده شده است.

وی با بیان اینکه ریشه یابی تاریخی حاشیه هم اصل آن را به حاشیه هراتی می رساند که با توجه به ذهنیت بافنده تغییراتی در آن صورت گرفته است، اضافه کرد: رنگ بندی علمدار چهاربره تیره و معمولاً سرمه ای سیر و روناسی به عنوان رنگ زمین انتخاب می شد، تعداد رنگ های مورد استفاده در این نوع دستبافته از هفت رنگ شامل؛ سرمه ای، روناسی، زرد، سبز، آبی، سفید و نارنجی تجاوز نمی کند و رنگ بندی موتیف ها به گونه ای است که تا حدی سنگینی متن را جبران کرده و جلوه بیشتری داشته باشد.

کارشناس فرش بیان کرد: برای بافت این سبک طرح در استان از الگوی بافت ثابت که همان تکه فرش ها یا در اصطلاح محلی دستور بوده استفاده می شده است.

طرح علمدار، طرج معروف هراتی است

فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

دلفانی با اشاره به دستو اورنک، گفت: طرح چهاربره در ابعاد ذرع و نیم و قالیچه ای و کنار بافته می شود. به دلیل واگیره ای بودن این طرح قابلیت آن را دارد که در ابعاد مختلف و بنا به نیاز و تشخیص بافنده بافته شود.

وی ادامه داد: طرح علمدار در واقع همان طرح معروف هراتی است که در غرب ایران با نگاره های اصلی گل الماسی که در چهار سوی آن 4 برگ یا ماهی قرار دارد تزیین شده و در این منطقه با خلاقیت و ذهنیت بافنده چنین حالتی را به خود گرفته است. در صورت دقت به این طرح واگیره ای ماهی ها به شکل برگ دیده می شوند.

این کارشناس تصریح کرد: در این طرح بافنده برای تنوع بیشتر نمادهایی از لوزی با موتیف های گل لوتوس و ماهی را در متن قرار داده در برخی نمونه ها تعداد 4 حاشیه با موتیف های گل لوتوس، لته سیب و بته استفاده شده است.

دلفانی با اشاره به طرح گنجشکی(ملیچه ای) روستای چهاربره، اظهار کرد: نمونه دیگری از تولیدات این روستا طرح گنجشکی بوده و این طرح دارای نقش تکراری واگیره ای است، واگیره ها لوزی هایی هستند که به وسیله های الماس و لوتوس در اندازه های مختلف به یکدیگر مرتبط شده و در داخل لوزی ها موتیف های گنجشک و عقاب قرار می گیرد.

دلفانی یادآور شد: قالی طرح گنجشکی نسبت به طرح علمدار همین روستا دارای موتیف های ریزتر و رنگ بندی زیبا و ملایم تری است و مهارت بیشتری در بافت را نشان می دهد، حاشیه مورد استفاده معروف چهاربره بوده که بررسی تاریخی ریشه آن را به حاشیه های معروف هراتی رساند که به شکل ساده تر با حالت روستایی بافته شده است.

وی خاطرنشان کرد: این طرح هم به تبعیت از طرح های دیگر این روستا و همچنین استان لرستان از رنگ سرمه ای برای زمینه استفاده کرده است.

طرح معروف مالمیر و سرابند نقش تکراری بته است

فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

مدیرعامل شرکت تعاونی ظریف با اشاره به طرح پته سرابند مالمیر، افزود: مالمیر و سرابند از جمله روستاهای شمال شرقی بروجرد و همجوار با استان مرکزی هستند. تولیدات این دو روستا از نظر بافت و طرح و نقش کاملاً شبیه هم هستند و به همین دلیل در سراسر ایران به نام سرابند(مالمیر) شناخته می شود.

دلفانی بیان کرد: طرح معروف مالمیر و سرابند نقش تکراری بته است که هم به صورت لچک و ترنج و هم بدون لچک و ترنج و اکثر با حاشیه شکری بافته می شوند. برخلاف سایر طرح ها و نقش های موجود در لرستان ریز نقش هستند همین امر جلوه لطیف تر و زیباتری را به تولیدات آنها می دهد.

وی ادامه داد: طرح بته این روستاها از معدود تولیداتی در استان لرستان است که از رنگ سفید به عنوان یکی از رنگ های اصلی در لچک، ترنج و حاشیه استفاده می کنند و به طور کلی با استفاده از قرمز لاکی سیمای روشنی را به تولیدات خود می بخشند.

این کارشناس اضافه کرد: تعداد رنگ های این نوع قالی لرستان نیز محدود است و به هفت رنگ نمی رسد. این طرح و به خصوص بافت این روستا در بروجرد بسیار مورد علاقه و پسند بازار محلی است به طور کلی بافندگان لرستان به طرح بته ای سرتاسری ریز و درشت که متن فرش با ردیف های بته دو طرفه(بته ها در هر ردیف در جهت مخالف ردیف قبل قرار گرفته اند) منقوش و تمایل زیادی نشان می دهند و بافت آن در گوشه و کنار لرستان انجام می شود.

دلفانی با اشاره به طرح عروسکی، اظهار کرد: این طرح نمونه حاضر یک طرح لری و نمونه ای قالی عروسکی تشخیص داده شده است. از این نوع طرح امروزه تا آنجا که اطلاع داریم در هیچ جای لرستان بافته نمی شود.

وی بیان کرد: همچنین به علت فرسوده بودن قالی مورد نظر امکان تشخیص کامل طرح و حتی رنگ بندی وجود ندارد فقط طبق استنادات به افراد محلی و تشخیص نماد آدم قالی را طرح عروسکی می دانستند و اینکه نوع طرح ها در گذشته توسط عشایر بافته می شده و یک طرح سلیقه ای است.

قالی با نام سماور ناشی از سماورورشو بروجرد است

فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

این کارشناس قالی با اشاره به طرح سماوری، گفت: روستای “برده سره” در شمال غرب بروجرد و در مسیر شهرستان نهاوند قرار گرفته، از جمله طرح های این روستا طرح سماوری بوده که نمادی از صنعت ورشوسازی و سماور ورشویی بروجرد است از گذشته های دور بروجرد قطب اقتصادی لرستان بوده انواع پیشه ها در آن فعالیت داشته اند به طوری که روستاییان و عشایر از سراسر استان بازار این شهرستان را برای تهیه مایحتاج و عرضه محصولات کشاورزی بر صنایع دستی انتخاب می کرده اند.

دلفانی اضافه کرد: در دهه های نه چندان دور سماورهای ساخت دست هنرمندان ورشو ساز بروجرد زینت بخش خانه های بسیاری بوده و بافت یک قالی با طرح و نام سماور از این مسیله ناشی می شود.

وی با اشاره به فرش طرح کاتاراز، بیان کرد: طرح روستایی “قاعدطاهر” با تلفظ محلی “کاتاراز” نمونه طرح های این روستا طرح سماوری است که در واقع برای تشکیل ترنج از طرح سماور استفاده شده در این نوع قالی ترنج بیش از حد معمول و مرسوم بزرگ و مربعی شکل است و لچک ترنج فضل اصلی متن را اشغال کرده و تقریباً فضای زیادی در متن باقی نمی ماند و باقیمانده فضای متن با موتی های کوچکی مانند انواع گل و بوته پر می شود.

وی ادامه داد: قالی دارای یک حاشیه اصلی قرمز رنگ و دو طره سرمه ای بوده و تمام تلاش بافنده در متن به کار رفته و چندان تلاشی برای زیبایی حاشیه صورت نگرفته است امروزه این طرح منسوخ شده و دیگر بافته نمی شود.

مدیرعامل شرکت تعاونی ظریف همچنین با اشاره به طرح و نقش لچک و ترنج گل آلبالو، اظهار کرد: از نظر (طرح شکسته بودن) و رنگ بندی کاملاً متاثر از نهاوند بوده به دلیل استفاده از گل های ریز خوشه ای به این نام معروف شده و در این نوع طرح معمولاً یک حاشیه اصلی و دو طره استفاده می شود که از روی حاشیه می توان تشخیص داد که بافنده برای بافت حاشیه نسبت به متن خلاقیت و وقت زیادی صرف نکرده است.

دلفانی خاطرنشان کرد: موتیف های موجود در حاشیه نسبت به متن درشت و ابتدایی هستند در مورد رنگ بندی معمولاً این منطقه از سبز و زرد زیبایی استفاده نمی کند و این دو رنگ چندان بازار پسند از ارزش تولیدات آنها می کاهد.

وی اضافه کرد: طرح لچک ترنج ونایی برگرفته از روستای جعفرآباد است مانند استفاده از گلدان و بوته هایی که آرایشی شبیه گل آلبالوی جعفرآباد دارند. در یک بررسی کلی با وجود نزدیکی روستا به شهر که می تواند عامل مهمی هم برای پیشرفت صنعت قالی بافی باشد اما نسبت به سایر روستاها وضعیت ضعیف تری را در طرح و نقش و بالاخص رنگ بندی نشان می دهد.

پایان خبر زندگی نیوز

فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت

آیا شما به دنبال کسب اطلاعات بیشتر در مورد "فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت" هستید؟ با کلیک بر روی اقتصادی، اگر به دنبال مطالب جالب و آموزنده هستید، ممکن است در این موضوع، مطالب مفید دیگری هم وجود داشته باشد. برای کشف آن ها، به دنبال دسته بندی های مرتبط بگردید. همچنین، ممکن است در این دسته بندی، سریال ها، فیلم ها، کتاب ها و مقالات مفیدی نیز برای شما قرار داشته باشند. بنابراین، همین حالا برای کشف دنیای جذاب و گسترده ی محتواهای مرتبط با "فرش بروجردی نمادی از هنر نبوغ فرهنگ و اصالت"، کلیک کنید.