خلاصه کتاب هنر سه تمدن باستانی مایا، اینکا، آزتک ( نویسنده پدرام حکیم زاده )

کتاب هنر سه تمدن باستانی مایا، اینکا، آزتک اثر پدرام حکیم زاده، اثری محوری است که به بررسی عمیق و جامع میراث هنری این سه تمدن کهن آمریکای مرکزی و جنوبی می پردازد و چشم اندازی بی نظیر از فرهنگ، باورها و نبوغ آن ها ارائه می دهد. این اثر نه تنها به دانشجویان و پژوهشگران تاریخ هنر کمک می کند، بلکه راهنمایی ارزشمند برای هر علاقه مند به شناخت تمدن های پیشاکلمبی است.

این کتاب با تحلیل دقیق و همراه با تصاویر گویا، خواننده را به سفری اکتشافی در دل تاریخ و زیبایی های هنری این فرهنگ های باستانی می برد. مطالعه هنر این تمدن ها، دروازه ای به درک ساختارهای اجتماعی، نظام های اعتقادی و پیشرفت های فکری آن ها محسوب می شود. در این مقاله، خلاصه ای جامع و تحلیلی از کتاب حاضر ارائه خواهد شد تا مهم ترین مضامین و دستاوردهای هنری مایا، اینکا و آزتک بر اساس دیدگاه پدرام حکیم زاده، برای خواننده روشن شود و دیدی عمیق تر نسبت به محتوای غنی این اثر فراهم آید.

کلیاتی بر تمدن های مایا، اینکا و آزتک پیش از ورود به هنر

پیش از بررسی دقیق ابعاد هنری این تمدن ها، آشنایی با بستری که این هنرها در آن شکوفا شدند، ضروری است. سه تمدن مایا، اینکا و آزتک، هر یک در منطقه ای خاص از قاره آمریکا، با ویژگی های جغرافیایی، فرهنگی و اجتماعی متمایز خود، مسیر رشد متفاوتی را پیمودند. شناخت این ویژگی ها به درک بهتر جهان بینی و در نتیجه، جلوه های هنری آن ها کمک شایانی می کند.

مایاها: تمدن دانش و معماری

تمدن مایا، که عمدتاً در مناطق جنوبی مکزیک، گواتمالا، بلیز، السالوادور و هندوراس امروزی مستقر بود، به دلیل پیشرفت های چشمگیر خود در زمینه هایی چون اخترشناسی، ریاضیات و سیستم پیچیده نگارشی هیروگلیف شناخته می شود. این تمدن که از حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح آغاز شد، به سه دوره اصلی پیشاکلاسیک (حدود ۲۵۰۰ ق.م تا ۲۵۰ م)، کلاسیک (۲۵۰ م تا ۹۰۰ م) و پسا کلاسیک (۹۰۰ م تا ۱۵۲۱ م) تقسیم می شود. اوج شکوه مایاها در دوره کلاسیک رقم خورد، زمانی که شهرهای بزرگی مانند تیکال، پالنکه و چیچن ایتزا با معابد هرمی شکل و کاخ های باشکوه، مراکز آیینی و سیاسی آن ها بودند. دانش مایاها در زمینه تقویم نگاری به حدی دقیق بود که تا امروز نیز محققان را به حیرت وا می دارد. ساختار اجتماعی آن ها سلسله مراتبی بود و کاهنان و اشراف نقش محوری در اداره جامعه داشتند.

اینکاها: امپراتوری نظم و مهندسی

امپراتوری اینکا، وسیع ترین امپراتوری در آمریکای پیشاکلمبی، در کوه های آند در آمریکای جنوبی (عمدتاً پرو، اکوادور، بولیوی، بخش هایی از شیلی و آرژانتین) گسترش یافت. این تمدن از قرن سیزدهم میلادی آغاز شد و در قرن پانزدهم به اوج قدرت خود رسید، تا اینکه در اوایل قرن شانزدهم با ورود اسپانیایی ها سقوط کرد. اینکاها با وجود نداشتن سیستم نوشتاری به معنای مرسوم، از سیستم پیچیده «کوئیپو» (Quipu) برای ثبت اطلاعات و حسابداری استفاده می کردند که از گره های ریسمان تشکیل شده بود. مهندسی اینکاها در ساخت جاده ها، پل ها و شهرهایی مانند ماچوپیچو و ساکسایوامان بی نظیر بود. سازماندهی اجتماعی آن ها بسیار منظم و متمرکز بود، با یک امپراتور (ساپا اینکا) در راس و سیستمی مبتنی بر کار اجباری (میتا) و توزیع مجدد منابع.

آزتک ها: جنگجویان و آیین های خونین

تمدن آزتک، در دره مکزیک و عمدتاً در اطراف دریاچه تکسکوکو، از قرن چهاردهم تا شانزدهم میلادی حضور داشت. مرکز این امپراتوری، شهر تنوچتیتلان (مکزیکوسیتی امروزی) بود که بر روی جزیره ای در دریاچه بنا شده بود. آزتک ها یک جامعه جنگجو بودند که از طریق فتوحات نظامی، امپراتوری وسیعی را بنا نهادند. دین نقش بسیار پررنگی در زندگی آزتک ها ایفا می کرد و آیین های مذهبی آن ها، از جمله قربانی های انسانی برای خدایان مانند هوییتزیلوپوچتلی (خدای خورشید و جنگ)، شهرت داشت. ساختار اجتماعی آن ها نیز سلسله مراتبی و طبقاتی بود، با امپراتور، کاهنان و جنگجویان در راس و کشاورزان و بردگان در پایین ترین سطوح. هنر آزتک ارتباط تنگاتنگی با باورهای دینی و نیازهای نظامی آن ها داشت.

هنر در تمدن مایا: اوج ظرافت و نمادگرایی

کتاب پدرام حکیم زاده با جزئیات به هنر مایا می پردازد و آن را به عنوان نمادی از دانش عمیق، دقت فنی و جهان بینی پیچیده این تمدن معرفی می کند. هنر مایا فراتر از زیبایی شناسی صرف، ابزاری برای ارتباط با جهان ماوراءالطبیعه، ثبت وقایع تاریخی و نمایش قدرت حکام بود.

معماری مایا

معماری مایا یکی از برجسته ترین جنبه های هنری آن هاست. شهرهای مایا با فضاهای آیینی بزرگ، اهرام پلکانی عظیم و کاخ های مجلل مشخص می شوند. این سازه ها نه تنها کاربردی بودند بلکه دارای بار نمادین و کیهانی عمیقی نیز بودند. معابد هرمی شکل مانند «معبد جگوآر بزرگ» در تیکال یا «هرم کوکولکان» در چیچن ایتزا، با دقت ریاضی و نجومی ساخته شده اند تا با حرکات خورشید و سایر اجرام آسمانی هماهنگ باشند. تزئینات این سازه ها شامل حکاکی های سنگی، نقوش برجسته و استوکو (گچ بری) بود که غالباً مضامینی از خدایان، حکام، صحنه های اساطیری و وقایع مهم تاریخی را به تصویر می کشیدند. این حکاکی ها اغلب با خط هیروگلیف همراه بودند و روایت های پیچیده ای را منتقل می کردند.

مجسمه سازی و سفالگری مایا

مجسمه سازی مایا شامل تندیس های سنگی عظیم (استل ها و محراب ها) بود که پرتره های حکام، خدایان و صحنه های آیینی را نمایش می دادند. این آثار با جزئیات فراوان و ظرافتی خیره کننده ساخته می شدند و اغلب با رنگ های روشن رنگ آمیزی می شدند. ماسک ها و پیکرک های کوچک تر نیز که از سنگ، یشم یا سفال ساخته می شدند، نقش مهمی در آیین ها و مراسم داشتند. سفالگری مایا نیز به اوج خود رسیده بود؛ ظروف سفالی نفیس با نقاشی های چند رنگ (پلی کروم) که صحنه هایی از زندگی درباری، اساطیر و مراسم مذهبی را به تصویر می کشیدند، از شاهکارهای این تمدن محسوب می شوند. هر ظرف سفالی می توانست یک داستان یا یک مفهوم پیچیده را به خودی خود بیان کند.

نقاشی دیواری و کُدکس های مایا

نقاشی دیواری در تمدن مایا، اگرچه به دلیل گذشت زمان و شرایط آب و هوایی کمتر باقی مانده است، اما نمونه های برجسته ای مانند نقاشی های بونامپاک، تصاویری زنده و پویا از مراسم، جنگ ها و زندگی درباری را ارائه می دهند. این نقاشی ها با رنگ های درخشان و ترکیب بندی های پیچیده، رویدادهای مهم را به ثبت می رساندند. کُدکس های مایا، کتاب های خطی نفیسی بودند که بر روی پوست درخت یا کاغذ آماکت (نوعی کاغذ ساخته شده از الیاف گیاهی) نوشته و مصور می شدند. این کُدکس ها حاوی اطلاعات نجومی، تقویمی، تاریخی و مذهبی بودند و نقش حیاتی در حفظ و انتقال دانش مایا ایفا می کردند.

اهمیت خط هیروگلیف و تقویم در هنر مایا

خط هیروگلیف مایا نه تنها یک سیستم نوشتاری بود، بلکه یک عنصر هنری جدایی ناپذیر محسوب می شد. کتیبه های هیروگلیف بر روی استل ها، معابد و حتی ظروف سفالی، هنر را با روایت و معنا در هم می آمیختند. این خط، ابزاری برای ثبت دقیق تاریخ، نسب حکام و پیشگویی های نجومی بود. همچنین، تقویم پیچیده مایا، با دوره های طولانی و سیستم های شمارش دقیق، الهام بخش بسیاری از نقوش و ساختارهای هنری بود. مفاهیم زمان و ابدیت به واسطه تقویم، در بسیاری از آثار هنری مایا به صورت نمادین جلوه گر می شدند.

«هنر در تمدن مایا فراتر از یک جلوه بصری بود؛ این زبانی رمزآلود برای برقراری ارتباط با کیهان، تاریخ و جهان بینی پیچیده مردمان آن بود.»

هنر در تمدن اینکا: شکوه کاربردی و مهارت مهندسی

هنر اینکا، همانند خود امپراتوری، بر نظم، کارآمدی و هماهنگی با طبیعت تأکید داشت. کتاب حکیم زاده نشان می دهد که برخلاف ظرافت نمادگرایانه مایا، هنر اینکا غالباً کاربردی و با رویکردی مهندسی شده همراه بود.

معماری اینکا

معماری اینکاها نمونه ای بی نظیر از مهارت مهندسی و توانایی سازماندهی عظیم است. شهرهای اینکا مانند ماچوپیچو که به طور شگفت انگیزی در دل کوهستان ساخته شده اند، و دژهای مستحکم مانند ساکسایوامان، گواهی بر این توانایی هستند. ویژگی بارز معماری اینکا، سنگ تراشی بی نظیر و استفاده از بلوک های سنگی عظیم است که بدون ملات و با دقتی باورنکردنی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند. این تکنیک، سازه ها را در برابر زلزله بسیار مقاوم می ساخت. جاده ها و پل های معلق نیز نقش حیاتی در اتصال امپراتوری وسیع اینکا و تسهیل ارتباطات و حمل و نقل ایفا می کردند و خود شاهکارهای مهندسی محسوب می شدند. سادگی و قدرت در طراحی، از اصول معماری اینکا بود.

نساجی اینکا

نساجی در تمدن اینکا به دلیل عدم وجود سیستم نوشتاری، به یکی از مهم ترین اشکال هنری و ارتباطی تبدیل شد. پارچه های اینکا نه تنها برای پوشاک استفاده می شدند، بلکه نماد موقعیت اجتماعی، ابزار مبادله و حتی رسانه ای برای ثبت اطلاعات بودند. تکنیک های نساجی آن ها بسیار پیچیده و پیشرفته بود، با استفاده از الیاف پشمی (آلپاکا، لاما، ویکونیا) و پنبه، طرح های هندسی زیبا و رنگ های درخشان خلق می کردند. هر طرح و رنگ می توانست اطلاعاتی درباره منطقه، طبقه اجتماعی و حتی رویدادهای خاص را منتقل کند. اینکاها به نساجی به عنوان یک هنر مقدس نگاه می کردند.

فلزکاری و جواهرسازی اینکا

اینکاها در فلزکاری و جواهرسازی نیز مهارت داشتند، اگرچه بخش عمده ای از آثار طلایی و نقره ای آن ها توسط اسپانیایی ها ذوب شد. آن ها از طلا و نقره برای ساخت اشیاء آیینی، تندیس های کوچک، ظروف و تزئینات استفاده می کردند. اشیاء فلزی اغلب با نقوش مذهبی و نمادین تزئین می شدند و در مراسم مذهبی و درباری به کار می رفتند. این آثار اغلب ساده و با خطوط تمیز طراحی می شدند، اما شکوه و جلال خاص خود را داشتند.

سفالگری اینکا و کاربرد آن در زندگی روزمره

سفالگری اینکا نیز همانند سایر جنبه های هنری آن ها، بر کاربرد تأکید داشت. ظروف سفالی عمدتاً برای ذخیره سازی غذا، پخت و پز و حمل و نقل آب استفاده می شدند. با این حال، حتی این ظروف کاربردی نیز با دقت و زیبایی خاصی ساخته می شدند. اشکال رایج شامل آرایبالوها (ظروف بزرگ با دسته های خاص برای حمل و نقل) و کاسه های مختلف بود. طرح ها معمولاً هندسی، ساده و با رنگ های خاکی و طبیعی همراه بودند. این سادگی و هماهنگی با عملکرد، ویژگی بارز سفالگری اینکا بود.

هنر در تمدن آزتک: قدرت، دین و قربانی

هنر آزتک به شدت تحت تأثیر جهان بینی مذهبی و ساختار نظامی این تمدن قرار داشت. پدرام حکیم زاده در کتاب خود نشان می دهد که هنر آزتک ابزاری برای نمایش قدرت امپراتوری، تکریم خدایان و تبیین آیین های مذهبی، از جمله قربانی ها بود.

معماری آزتک

معماری آزتک با شکوه و عظمت خود، به ویژه در شهر تنوچتیتلان، تجلی می یافت. معبد بزرگ (تمپلو مایور)، که در مرکز شهر قرار داشت، نمونه ای بارز از معماری آیینی آزتک بود. این معبد شامل دو هرم بزرگ بود که به خدایان هوییتزیلوپوچتلی (جنگ و خورشید) و تلالوک (باران و کشاورزی) تقدیم شده بود. سازه های آیینی و تزئینات حجاری شده بر روی معابد، غالباً مضامینی از خدایان، حیوانات مقدس، نمادهای کیهانی و صحنه های قربانی را به تصویر می کشیدند. استفاده از سنگ های حکاکی شده و مجسمه های عظیم در تزئینات، نشان دهنده قدرت و نفوذ مذهب در معماری آزتک بود.

مجسمه سازی آزتک

مجسمه سازی آزتک به دلیل ابعاد عظیم و نمادگرایی عمیق خود مشهور است. تندیس های عظیم خدایان، مانند مجسمه کواتلیکو (خدای مادر زمین و جنگ)، با جزئیات ترسناک و قدرتمند، جنبه های مختلف باورهای دینی آزتک را منعکس می کردند. سنگ خورشید (تقویم آزتک) نیز یکی از مهم ترین و شناخته شده ترین آثار مجسمه سازی آزتک است که نه تنها یک تقویم پیچیده است، بلکه یک اثر هنری با مضامین کیهانی و اساطیری فراوان محسوب می شود. این آثار اغلب از سنگ های آتشفشانی ساخته می شدند و با دقت و قدرت فوق العاده ای حکاکی می شدند تا عظمت خدایان و قدرت امپراتوری را نشان دهند.

سفالگری و ابزارهای آیینی آزتک

سفالگری آزتک نیز، علاوه بر جنبه های کاربردی، نقش مهمی در آیین های مذهبی داشت. ظروف آیینی با نقوش خدایان، حیوانات مقدس و نمادهای کیهانی تزئین می شدند و در مراسم مختلف به کار می رفتند. ماسک ها، کاسه های بخور و سایر اشیاء تزئینی نیز از سفال یا سنگ های قیمتی ساخته می شدند و در مراسم قربانی و پرستش استفاده می شدند. این آثار اغلب با رنگ های تند و طرح های پرقدرت تزئین می شدند که حس نیرومندی و خشونت مقدس را القا می کردند.

«در هنر آزتک، هر حکاکی، هر تندیس و هر رنگ، فریادی از قدرت، اعتقاد و خونخواهی برای خدایانی بود که سرنوشت جهان را در دستان خود داشتند.»

نقاشی آزتک و کُدکس ها

نقاشی آزتک، اگرچه کمتر از معماری و مجسمه سازی آن به شکل فیزیکی باقی مانده است، اما از طریق کُدکس های مصور و نقاشی های دیواری (که امروزه اندک هستند) شناخته می شود. کُدکس های آزتک، که بر روی پوست حیوانات یا فیبرهای گیاهی نوشته می شدند، رویدادهای تاریخی، اساطیر، زندگی روزمره، سیستم مالیاتی و تقویم را به تصویر می کشیدند. این نقاشی ها با سبک خاص خود، از رنگ های زنده و خطوط واضح استفاده می کردند و هر عنصر تصویر دارای معنای نمادین خاصی بود. کُدکس ها منابع ارزشمندی برای درک جهان بینی و تاریخ آزتک ها هستند.

تحلیل مقایسه ای: شباهت ها و تفاوت های هنر سه تمدن از دیدگاه کتاب

کتاب پدرام حکیم زاده با ارائه یک تحلیل مقایسه ای، به خواننده کمک می کند تا نه تنها ویژگی های منحصر به فرد هر تمدن را بشناسد، بلکه ارتباطات و تمایزات بنیادین آن ها را نیز درک کند. این مقایسه بر غنای فرهنگی و هنری آمریکای باستان تأکید دارد.

مضامین مشترک

با وجود تفاوت های بارز، هنر هر سه تمدن مایا، اینکا و آزتک، مضامین مشترکی را منعکس می کرد. دین و اساطیر در مرکزیت تمامی این هنرها قرار داشتند؛ خدایان، آیین ها، پیشگویی ها و مفاهیم کیهانی، الهام بخش اصلی هنرمندان بودند. قدرت سیاسی و حکومتی نیز مضمونی فراگیر بود؛ هنر به عنوان ابزاری برای مشروعیت بخشی به حکام، نمایش فتوحات نظامی و تثبیت سلسله مراتب اجتماعی به کار می رفت. علاوه بر این، ارتباط عمیق با طبیعت و عناصر آن (خورشید، باران، زمین، حیوانات) در نمادگرایی هنری هر سه تمدن مشهود است.

تفاوت های رویکردی

کتاب به وضوح تفاوت های رویکردی هر تمدن را در قبال هنر بیان می کند:

• مایاها: بر ظرافت، جزئیات، دانش (به ویژه نجوم و تقویم) و نمادگرایی پیچیده تأکید داشتند. خط هیروگلیف و نقاشی های چند رنگ روی سفال، از شاخصه های اصلی هنر آن ها بود.
• اینکاها: رویکردی کاربردی و مهندسی داشتند. معماری عظیم و دقیق، نساجی با کیفیت بالا و فلزکاری با هدف کاربرد آیینی، از ویژگی های هنر آن هاست. زیبایی در کارایی و نظم متجلی می شد.
• آزتک ها: هنر آن ها به شدت با قدرت، جنگ و آیین های مذهبی (از جمله قربانی ها) گره خورده بود. مجسمه های عظیم و قدرتمند خدایان، و نمادگرایی خشونت آمیز و پرابهت، از مشخصه های اصلی هنر آزتک بود.

همچنین، تفاوت در مواد و تکنیک های هنری نیز قابل توجه است. مایاها از استوکو و سنگ تراشی های ظریف استفاده می کردند، اینکاها در سنگ تراشی خشکه چین و نساجی بی نظیر بودند، و آزتک ها به مجسمه های سنگی عظیم و نقوش برجسته پرقدرت شهرت داشتند.

تاثیر محیط و فرهنگ بر هنر هر تمدن

محیط جغرافیایی و فرهنگ بومی هر تمدن، تأثیری عمیق بر شکل گیری و بیان هنری آن ها داشت. مایاها در جنگل های بارانی، هنر خود را با الهام از پوشش گیاهی و جانوران منطقه توسعه دادند و بر اهمیت طبیعت در آیین های خود تأکید کردند. اینکاها در مناطق کوهستانی آند، معماری و مهندسی خود را برای سازگاری با زمین های شیب دار و آب و هوای خشن تطبیق دادند و منابع طبیعی مانند سنگ را به بهترین شکل به کار گرفتند. آزتک ها که در دره ای حاصلخیز و اطراف دریاچه زندگی می کردند، شهر خود را بر روی آب بنا نهادند و هنرشان بازتابی از قدرت نظامی و نیاز به جلب رضایت خدایان برای بقا در این محیط بود. این تاثیرات متقابل، به هر یک از این تمدن ها هویتی هنری منحصر به فرد بخشید.

دستاوردهای اصلی و پیام نهایی کتاب پدرام حکیم زاده

کتاب هنر سه تمدن باستانی مایا، اینکا، آزتک اثری جامع و مرجع است که دیدگاه های نوین و تحلیلی را در زمینه هنر آمریکای پیشاکلمبی ارائه می دهد. یکی از دستاوردهای اصلی کتاب، ارائه تصویری منسجم و در عین حال تمایزگذار از هنر این سه تمدن بزرگ است. نویسنده با مهارت، شباهت ها در مضامین و تفاوت ها در رویکردها و سبک ها را برجسته می کند.

کتاب سازماندهی مطالب بسیار خوبی دارد و با تقسیم بندی به فصول مجزا برای هر تمدن و سپس تحلیل جنبه های مختلف هنری آن ها (معماری، مجسمه سازی، سفالگری، نساجی و نقاشی)، فهم مطالب را برای خواننده آسان تر می کند. قوت کتاب در ارائه اطلاعات دقیق، مستند و تحلیلی است که بر اساس آخرین یافته های باستان شناسی و پژوهش های تاریخ هنر تدوین شده اند. استفاده از «دویست تصویر» (بر اساس اطلاعات رقبا)، به درک عمیق تر و بصری محتوا کمک شایانی می کند و این اثر را به یک منبع غنی و تصویر محور تبدیل می سازد.

پیام نهایی کتاب پدرام حکیم زاده این است که هنر این تمدن ها صرفاً مجموعه ای از اشیاء زیبا نیست، بلکه تجلی گاه هویت فرهنگی، سیستم های اعتقادی پیچیده و نبوغ بشری است. مطالعه این آثار به ما امکان می دهد تا به عمق تاریخ سفر کنیم و جهان بینی مردمان گذشته را از دریچه خلاقیت آن ها نظاره گر باشیم. این کتاب نه تنها ارزش های هنری این تمدن ها را آشکار می سازد، بلکه به خواننده می آموزد چگونه هنر می تواند آینه ای برای بازتاب تمام ابعاد یک جامعه باشد.

«کتاب پدرام حکیم زاده نه تنها آثار هنری را معرفی می کند، بلکه روایتگر داستان تمدن هایی است که از طریق هنر خود، میراثی جاودان بر جای گذاشته اند.»

نتیجه گیری

مطالعه هنر تمدن های باستانی مایا، اینکا و آزتک، پنجره ای به سوی جهان بینی های عمیق، ساختارهای اجتماعی پیچیده و پیشرفت های فکری این جوامع کهن می گشاید. این تمدن ها، هر یک با سبک و رویکرد هنری منحصربه فرد خود، گنجینه ای از معماری باشکوه، مجسمه سازی پرقدرت، سفالگری ظریف و نساجی بی نظیر را به یادگار گذاشته اند که هر قطعه از آن، حامل پیام ها و نمادهای خاصی است.

کتاب «هنر سه تمدن باستانی مایا، اینکا، آزتک» اثر پدرام حکیم زاده، با رویکردی جامع و تحلیلی، این میراث غنی را کاوش می کند و خواننده را با ابعاد گوناگون هنر این فرهنگ ها آشنا می سازد. این اثر، با تکیه بر دانش تخصصی و ارائه تصاویر گویا، نه تنها یک منبع آکادمیک ارزشمند برای دانشجویان و پژوهشگران است، بلکه برای هر علاقه مند به تاریخ هنر و تمدن های باستانی آمریکای لاتین، راهنمایی روشنگر و الهام بخش خواهد بود. مطالعه کامل این کتاب، به درک عمیق تری از پیوند ناگسستنی هنر، فرهنگ، دین و تاریخ در این تمدن های شگفت انگیز کمک می کند و ارزش های فراموش شده ای را پیش روی چشمان ما قرار می دهد.

اطلاعات کتابشناسی:

• نام کتاب: هنر سه تمدن باستانی مایا، اینکا، آزتک
• نویسنده: پدرام حکیم زاده
• ناشر: انتشارات شهر پدرام
• سال انتشار: ۱۳۹۹
• تعداد صفحات: ۲۴۹
• شابک: 978-622-739597-6